Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ մշակվող պատժամիջոցների փաթեթի կեղծ տեղեկատվության վերաբերյալ
Վերջին օրերին մի շարք ինտերնետային լրատվամիջոցներում (մասնավորապես՝ https://hraparak.am/am/post/6e8b8f2408864438f2c3cfecac9d5deb?shem=dsdf,sharefoc,agadiscoversdl,,sh/x/discover/m1/4, (News{.}am, tert{.}am, 24news{.}am)) և սոցիալական հարթակներում շրջանառվում են տեղեկություններ, համաձայն որոնց Ռուսաստանի Դաշնությունը «վերանայում է Մեծամորի ատոմային էներգետիկայի միջուկային թափոնների ուտիլիզացման վերաբերյալ համաձայնագրերը», և «թափոններն այլեւս Հայաստանից չեն ընդունի, իսկ մեր երկրում դրանք ուտիլիզացնելու համապատասխան պայմաններ չկան, եւ դա կարող է էկոլոգիական աղետի հանգեցնել»։
Վերոնշյալ տեղեկությունները իրականությանը չեն համապատասխանում և չունեն որևէ իրավական հիմք։ Մասնավորապես՝
ՀՀ-ում ատոմային էներգիայի օգտագործման բնագավառը (այսուհետ ԱԷՕԲ) կարգավորվում է ազգային օրենսդրության և ստանձնած միջազգային պարտավորությունների համաձայն, մասնավորապես՝
1999 թվականի փետրվարի 1-ի «Խաղաղ նպատակներով ատոմային էներգիայի անվտանգ օգտագործման մասին» ՀՀ օրենք՝ ՀՕ-285,
2001 թվականի օգոստոսի 30-ի «Լիցենզավորման մասին» ՀՀ օրենք՝ՀՕ-193
«Միջուկային անվտանգության մասին» կոնվենցիա (ՀՀ վավերացրել է 1998 թվականի դեկտեմբերի 20-ին),
«Աշխատած միջուկային վառելիքի անվտանգ կառավարման և ռադիոակտիվ թափոնների անվտանգ կառավարման մասին» Համատեղ կոնվենցիա (ՀՀ վավերացրել է 2013 թվականի օգոստոսի 20-ին),
ՀՀ կառավարության 2009 թվականի հունիսի 4-ի «Ռադիոակտիվ թափոնների կառավարման կարգը հաստատելու մասին» № 631-Ն որոշման,
ՀՀ կառավարության 2005 թվականի մարտի 24-ի «Հայաստանի Հանրապետություն ռադիոակտիվ թափոնների ներմուծման կամ Հայաստանի Հանրապետությունից դրանց արտահանման լիցենզավորման կարգը և լիցենզիայի ձևերը հաստատելու մասին) № 375-Ն որոշման։
ՀՕ-285՝
Հոդված 6-ի 2-րդ կետի՝ ՀՀ -ի տարածքում տեղակայված միջուկային տեղակայանքներում (ատոմային էլեկտրակայաններ) առաջացած աշխատած միջուկային վառելիքն ու ռադիոակտիվ թափոնները համարվում են Հայաստանի Հանրապետության սեփականությունը։
Հոդված 11-ի առաջին պարբերության համաձայն ԱԷՕԲ գործունեության իրականացման իրավունք ունեն սահմանված կարգով լիցենզավորված անձինք,
Հոդված 15-ի գ) ենթակետի համաձայն ռադիոակտիվ թափոնների ներմուծումը և արտահանումը ենթակա է պետական կարգավորման (լիցենզավորման)
ՀՕ-193՝
Հոդված 43-ի 2-րդ կետում ներկայացված աղյուսակի 13-րդ կետում թվարկված են ՀՀ-ում ԱԷՕԲ լիցենզավորման ենթակա գործունեության տեսակները
«Միջուկային անվտանգության մասին» կոնվենցիա
Հոդված 8-ի դրույթի կատարման նպատակով ԱԷՕԲ իրավահարաբերությունների մշակման, պետական վերահսկողության իրականացման նպատակով ստեղծվել և նշանակվել է կարգավորող մարմին՝ ՀՕ-285, հոդված 16, կետ 1
«Աշխատած միջուկային վառելիքի անվտանգ կառավարման և ռադիոակտիվ թափոնների անվտանգ կառավարման մասին» Համատեղ կոնվենցիա
Հոդված 20-ի դրույթի կատարման նպատակով ԱԷՕԲ իրավահարաբերությունների մշակման, պետական վերահսկողության իրականացման նպատակով ստեղծվել և նշանակվել է կարգավորող մարմին՝ ՀՕ-285, հոդված 16, կետ 1
Հարկ է ընդգծել, որ ՀՀ-ից երբևէ որևէ երկիր ռադիոակտիվ թափոններ չեն արտահանվել և նման գործընթաց կամ համաձայնագիր գոյություն չունի։ Միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտեն որևէ իրավաբանական անձի աշխատած միջուկային վառելիքի և/կամ ռադիոակտիվ թափոնների արտահանման լիցենզիա չի տրամադրել։
Յուրաքանչյուր ատոմային էլեկտրակայանի (միջուկային տեղակայանք) նախագծով, շահագործման ողջ տևողության համար նախատեսված են լինում ռադիոակտիվ թափոնների պահման և մշակման համար հատուկ տարածքներ, բաքեր, սարքավորումներ և Հայկական ԱԷԿ-ը բացառություն չի կազմում։
Ինչ վերաբերում է աշխատած միջուկային վառելիքի տեղափոխմանը, ապա վերջին նման գործընթացը իրականացվել է դեռևս Խորհրդային Միության տարիներին։ Անկախությունից հետո՝ շուրջ 35 տարվա ընթացքում, Հայաստանի Հանրապետությունից Ռուսաստանի Դաշնություն աշխատած միջուկային վառելիքի տեղափոխում չի իրականացվել, ավելին ՀՀ և ՌԴ միջև միջուկային թափոնների «ուտիլիզացիայի» վերաբերյալ որևէ համաձայնագիր կնքված չէ, հետևաբար այն վերանայելու հնարավորությունը բացակայում է։ Այսպիսով՝ շրջանառվող պնդումները որևէ փաստական և իրավական հիմք չունեն։
Պետական վերահսկողության իրականացման շրջանակում Միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտեն՝ իր իրավասությունների շրջանակում պարբերաբար իրականացնում է Հայկական ԱԷԿ-ի կողմից ներկայացված աշխատած միջուկային վառելիքի և ռադիոակտիվ թափոնների պահեստարաններում ազատ ծավալների առկայության, դրանց անվտանգ պահման, ռադիոակտիվ թափոնների կառավարման գործընթացների անվտանգ իրականացման գնահատում և վերլուծություն։ Իրականացված գնահատման և վերլուծության դրական արդյունքների հիման վրա է տրվել Հայկական ԱԷԿ-ի 2-րդ էներգաբլոկը մինչև 2026թ․ շահագործելու թույտվություն։ Ներկայումս իրականացվում են շահագործման ժամկետի երկրորդ երկարացման աշխատանքներ, հիմնավորելու մինչև 2036 թվականը ոչ միայն անվտանգ շահագործելու, այլ նաև այդ ժամկետում առաջացող աշխատած միջուկային վառելիքի և ռադիոակտիվ թափոնների անվտանգ կառավարման հնարավորությունը։
Անընդունելի ենք համարում հանրությանը մոլորեցնող և անհիմն տեղեկությունների տարածումը, որը չի բխում ոչ միայն հանրային պատասխանատվության սկզբունքներից, այլև կարող է անհարկի շահարկումների առիթ հանդիսանալ ռազմավարական նշանակություն ունեցող ոլորտի շուրջ.
Կոչ ենք անում զերծ մնալ չստուգված և իրավական հիմքեր չունեցող տեղեկությունների տարածումից, հատկապես այնպիսի զգայուն և ռազմավարական ոլորտներում ինչպիսին է ատոմային էներգիայի օգտագործման բնագավառը։ Յուրաքանչյուր նմանատիպ տեղեկության տարածում իր երկարաժամկետ բացասական ազդեցությունն է ունենալու ՀՀ վարկանիշի և բնագավառի հետագա զարգացման վրա.
